جلوی چاقی را باید از همان ابتدای کودکی گرفت، زیرا چاقی دوران کودکی، خطر چاقی در بزرگسالی را افزایش می دهد.

"بیشتر از نصف کودکان چاق در بزرگسالی چاق خواهند شد."

همان‌طور که می دانیم چاقی با افزایش خطر بروز فشار خون بالا ، دیابت و بیماری قلبی در ارتباط است.

خطرات ناشی از چاقی در کودکان:

1- تضعیف اعتماد به نفس

2- افسردگی

3- افزایش ابتلا به دیابت نوع 2

4- افزایش فشار خون

5- مشکلات استخوان ها و مفاصل

6- بی خوابی

7- طرد شدن توسط هم سن و سال های کودک به خاطر چاقی

دلایل چاقی کودکان

یک عامل به تنهایی موجب چاق شدن نمی شود، بلکه عوامل مختلفی در این زمینه وجود دارد، از جمله:

•ژنتیک

اگر شما چاق باشید، خطر بیشتری برای چاقی فرزندتان وجود دارد.

•رژیم غذایی

اگر غذای ناسالم و غیر مغذی و زیادی دریافت کنید، در خطر چاقی قرار دارید.

•ورزش نکردن

کودکانی که مدت های طولانی پای تلویزیون، ویدئو و کامپیوتر می نشینند و تحرکی ندارند.

خوشبختانه باید گفت که  بعضی از این علل را می توان تغییر داد، چگونه؟ در زیر توضیحاتی در این رابطه داده می شود.

باید کودکان را با غذای سالم آشنا کنیم و این کار توسط بزرگ ترها انجام می شود. ما باید غذای سالم بخوریم تا کودک به این گونه غذاها عادت کند. این آموزش ها اثر نمی بخشد، مگر اینکه خود ما نیز غذای سالم و مقوی و مغذی بخوریم و اگر آموزش ما مداوم باشد، کودک هنگامی که بزرگ تر می شود، تمایلی به خوردن غذاهای چرب و شیرین و شور ندارد.

سعی کنید مقدار شکر را در غذای کودک کم کنید و مقدار کلسیم دریافتی را زیاد کنید، در این خصوص لبنیات کم چرب بهتر است. دادن مقدار زیاد کلسیم برای رشد و نمو کودک کافی نیست، بلکه کنترل وزن بسیار مهم تر می باشد.

اگر کودک شما بزرگ شده و هنوز هیچ گونه آموزشی به او نداده اید، نگران نباشید. شما می توانید به جای اینکه 3 عدد بیسکویت به کودک بدهید، این بار 2 عدد به او بدهید و همینطور کم کنید؛ مثلا بگویید "به من هم بده و تکه کوچکی از بیسکوییت را بردارید و بعد بگویید من که از  این خوشم نیامد، بهتره الان یک میوه بخوریم". با این کار هم کودک را از غذاهای غیر مغذی دور کرده اید و هم او را با یک غذای مغذی آشنا کرده اید، یا می توانید به جای نوشابه که فقط از قند و آب تشکیل شده اند و به بدن ضرر می رساند، از آب میوه و یا شربت های طبیعی استفاده کنید.

اگر کودک شما به شیرینی علاقه دارد، او را از خوردن شیرینی منع نکنید، بلکه به او بگویید که یک روز در هفته یک میوه بخور تا 6 عدد شیرینی به تو بدهم و همین گونه و در هفته های بعدی به تدریج از تعداد شیرینی ها کم کنید و به تعداد میوه ها بیافزایید. این روش بسیار خوب است چرا که کودک ولع به خوردن شیرینی پیدا نمی کند، چون می داند که در هفته مجاز به خوردن 6 عدد شیرینی است و اگر در هفته، یک عدد میوه نخورد، نمی تواند شیرینی داشته باشد. 

غالباً کودکان به شکل غذا اهمیت می دهند، پس بهتر است شکل غذا را طوری که کودک دوست دارد، درست کنیم.

وقتی در خانه میوه ندارید، کودکتان را همراه خود به میوه فروشی ببرید. با این کار شما به کودک خود یاد می دهید که میوه جزء غذاهایی است که خوردنش لذت بخش است و با توجه به اینکه خودش در انتخاب میوه کمک کرده، خودش هم به خوردن میوه تمایل پیدا می کند. همچنین شما اعتماد به نفس را در کودکتان تقویت کرده اید.

دفعه بعد اگر در خانه میوه نداشتید، کودک به شما یادآوری می کند که برویم و میوه بخریم! 

سوپ یکی از غذاهایی است که اغلب بچه ها دوست دارند. یک بشقاب سوپ، هم به عنوان یک میان وعده است و هم اشتها آور، و از همه مهم تر اینکه کمک می کند که کودک در وعده اصلی بیش از حد غذا نخورد و از اضافه وزن کودک جلوگیری می کند.

به کودک در آشپزخانه غذا دهید، زیرا اگر کودک کنار تلویزیون، رادیو، کامپیوتر، در رختخواب و به طور کلی در محل های دیگر غذا بخورد، بیش از حد لازم غذا می خورد و میل کمتری به غذای اصلی دارد.

پس بهتر است یک قانون بگذارید که غذا را باید در آشپزخانه خورد، خودتان نیز از این قانون اطاعت کنید.

تحقیقات نشان داده است که کودکان، فعال بودن را از والدین خود یاد می گیرند؛ برای مثال اگر شما همراه کودکتان بیرون بروید و به جای اتوبوس یا تاکسی، پیاده روی کنید و به کودک بگویید" امروز چه روز خوبی است، خستگی از تنم بیرون رفت، چقدر خوب است پیاده روی". به این وسیله به کودک خود یکی از آسان ترین روش ها را برای حفظ سلامتی آموزش داده اید و او را به پیاده روی علاقمند کرده اید. روز بعد هرگاه بگویید، خسته هستم. کودکتان می گوید: برویم پیاده روی!

کودکان احتیاج به ورزش سخت برای حفظ تناسب اندام ندارند. آنها بازی کردن را بیشتر دوست دارند. بهتر است با آنها به پارک یا باغ وحش روید، به آنها دوچرخه سواری ، شنا، تنیس و غیره را یاد دهید و بگذارید کودک با بچه ها بازی کند. این بازی ها برای تناسب اندم کودک مفید است. برای تعادل وزن کودک تنها غذای سالم خوردن کافی نیست، بلکه در کنار آن، ورزش کردن نیز نقش مهمی را بازی می کند.

غذاهای چرب را از غذای روزانه کودک دور کنید و به جای آن غذاهای انرژی زا و پر از کربوهیدرات به کودک خود بدهید، از قبیل: نان، برنج، ماکارونی و سیب زمینی.

غذای کودک باید متنوع باشد و همه گروه های غذایی را شامل شود. گروه های غذایی شامل: کربوهیدرات ها، میوه جات سبزیجات، گوشت ها و لبنیات و مقدار کمی روغن می باشد.

روی میز به جای شیرینی و شکلات و غیره که برای بدن مضر است، آجیل، مغزها، میوه و میوه خشک بگذارید تا کودک هرگاه احساس گرسنگی کرد از این مواد غذایی مصرف کند.

چیپس، پفک، نوشابه و به طور کلی غذاهایی که ارزش غذایی ندارند را در خانه نگه داری نکنید. اگر اینها در خانه نباشد، هم کودک و هم شما نمی توانید مصرف کنید.

غذاهای سالم درست کنید و همه با هم سر سفره غذا حاضر باشید.

اگر شما غذای حاضری می خواهید بخورید، بگردید دنبال آن غذایی که ارزش تغذیه ای بیشتری دارد.

اگر کودک شما غذای سالم نمی خورد، به هیچ عنوان ناراحت و نگران نباشید، باید به کودک فرصت دهیم تا خودش به سمت غذای سالم بیاید.

از غذا به عنوان جایزه برای اصلاح رفتار کودک استفاده نکنید.

کنترل در غذا خوردن کودک نکنید. بگذارید خود کودک هرچقدر میل دارد بخورد.

کمبودهای کودکان

کودکانی که از خوردن میوه جات و سبزیجات پرهیز می کنند، ویتامین C لازم را دریافت نخواهند کرد. ویتامین C تقویت سیستم ایمنی و عملکرد بهتر مغز و حفاظت پوست را بر عهده دارد.

یکی از مهم ترین کمبودها در رژیم غذایی کودکان، کمبود اسید چرب ضروری امگا 3 می باشد. اسیدهای چرب برای سیستم عصبی و عملکرد مغز ، لازم می باشد.

امگا 3 در دانه ها و روغن های ماهی یافت می شود.

کلسیم و منیزیوم، که دارای اهمیت فوق العاده زیادی در سلامت استخوان، سیستم عصبی و عضلانی می باشند.

این نکته را نباید فراموش کرد که ما معلم خوبی برای فرزندانمان هستیم و باید سالم غذاخوردن را به آنها یاد دهیم.

                                                                                                                              مریم سجادپور- کارشناس تغذیه

ناصر الحساوی از 11 ماه پیش در بیمارستان راشد دوبی بستری شده است. او قبلاً بیش از 395 كیلو وزن داشت و با رعایت رژیم‌های غذایی و انجام تمرینات ورزشی، 135 كیلو وزنش را كم كرد.

ناصر از ابتدا وزن طبیعی داشت، اما از سال 1999 كه تازه به سن 17 سالگی پا گذاشته بود، به صورت غیر طبیعی چاق ‌شد و وزنش افزایش پیدا كرد. او به پزشكان زیادی مراجعه كرد، اما نه تنها وزنش زیاد می‌شد، بلكه تمامی كارهایی كه برای كاهش وزن خود انجام می‌داد نیز بی‌نتیجه بود.

ناصر به تصمیم هیات مدیره بیمارستان دوبی عازم آلمان شد تا چاقی‌اش را درمان كند. او درباره سفر به آلمان می‌گوید:« به خاطر داشتن وزن زیاد نمی‌توانستم روی صندلی هواپیما بنشینم. 7 ساعت طول كشید تا به آنجا برسم. من تنها رنج و مشقت سفر را به امید یافتن راهی برای درمان خود و بازگشت به زندگی معمولی تحمل كردم.»

اما در آلمان هم نتوانستند برای او كاری بكنند و غم دوری از خانواده و دوستان باعث شد ناصر دوباره به وطنش برگردد. ناصر به خاطر داشتن وزن زیاد مجبور بود، دائماً در خانه بماند.

او نمی‌توانست با دوستانش از خانه خارج شود و لباس یا كفش مناسب خود را در بازار پیدا كند، به همین دلیل مجبور می‌شد دائماً سفارش دوخت لباس یا كفش دهد. ناصر برای بیرون رفتن از خانه نیز مشكل داشت، چون صندلی خودروهای معمولی با وزن زیاد او می‌شكستند؛ اما او بالاخره توانست خودرویی با صندلی‌های مناسب برای خود تهیه كند.

ناصر می‌گوید: «مشكل افزایش وزن باعث شد نتوانم تحصیلاتم را به پایان برسانم، به همین دلیل خانه‌نشین شدم، گاهی احساس می‌كردم خانه برای من به زندان تبدیل شده است.»

وی ادامه می‌دهد: «سال گذشته درد زیادی در ساق پایم احساس كردم، به همین دلیل به بیمارستان مراجعه كردم تا آن را درمان كنم. خوشبختانه ناراحتی پایم برطرف شد، اما به توصیه پزشكان در بیمارستان بستری شدم تا درمان شوم.

پزشكان معتقد بودند چاقی بیش از حد زندگی‌ام را به خطر انداخته است. از آنجا كه تخت مناسب با وضعیت جسمی‌ام در بیمارستان نبود، آقای احمد عیسی، مدیر اداری سابق بخش اورژانس بیمارستان برای من تخت مخصوصی تهیه كرد تا تحمل وزنم را داشته باشد و من بتوانم به راحتی روی آن استراحت كنم. او حتی وسایل تفریحی نیز برای من مهیا كرد تا در فضای بسته اتاق احساس خستگی نكنم.»

ناصر ورزش را دوست دارد. او هر روز ورزش می‌كند تا وزنش كمتر شود. او در اتاق خود دستگاه دی‌وی‌دی و ویدئو دارد و با تماشای برنامه‌های مختلف خستگی خود را رفع می‌كند. ناصر علاقه زیادی به تیم الوصل دارد و بازی‌های این تیم را دنبال می‌كند، به همین دلیل بازیكنان این تیم نیز به ملاقات او آمدند تا ضمن دیدار ناصر، به او دلگرمی دهند.

دكتر فیصل البدری، رئیس بخش جراحی بیمارستان راشد می‌گوید: «ناصر به بیماری خاصی مبتلا نیست، اما او استعداد چاقی دارد و كم‌تحركی‌اش باعث شد وزنش افزایش پیدا كند». ناصر با اراده قوی توانست دستورات پزشك معالجش را انجام دهد و هر هفته 5 كیلوگرم وزن كم می‌كند.

تیم پزشكی از سوئد ماه مارس آینده به بیمارستان راشد می‌آیند تا بر روی ناصر عمل جراحی انجام دهند. قرار است معده ی ناصر كوچك تر شود. این عمل جراحی در كاهش وزن او موثر خواهد بود.

جبران کمبودهاي رژيم گياهخواري

يکي از مهم ترين مسائل در رژيم گياهخواري، تامين پروتئين لازم است. همانطور که مي دانيم بيشتر پروتئين، در منابع حيواني است. پروتئين جزو اساسي هر گونه رژيمي مي باشد ، طوري که اگر رژيمي فاقد پروتئين باشد، رژيم صحيحي نيست و  فرد رژيم گيرنده را دچار کمبود پروتئين مي کند و بيماري هاي حاصله از اين نوع کمبود پيدا مي شود.

پس يک فرد گياهخوار چگونه پروتئين دريافت مي کند؟

گذشته از آن يک گياهخوار احتياج به ويتامين B12، آهن و کلسيم نيز به همان اندازه پروتئين دارد، آنها را به چه صورت مي تواند دريافت و ذخيره کند؟

اگر گياهخواران يک رژيم متعادل و متنوع گياهي براي خود بسازند، که در اين رژيم انواع دانه ها، ميوه جات و سبزيجات به مقدار کافي باشد، مي توان گفت که آنها سالم ترين رژيم ها را استفاده مي کنند.

پروتئين

احتياج به پروتئين در زنان 45 گرم در روز و در مردان 55 گرم در روز مي باشد. بيشتر غذاها داراي پروتئين مي باشند، به طوريکه اگر رژيم متعادل و متنوعي داشته باشيد، مي توان گفت شما بيش از حد پروتئين دريافت مي کنيد!

بنابراين واضح است که گياهخواران به اندازه کافي پروتئين در اختيار دارند، اما همانطور که گفته شد اگر رژيم سالم که داراي تعادل و تنوع باشد.

اگر شما از گروه گياهخواران Lacto-ovoهستيد (لبنيات و تخم مرغ را مصرف مي کنيد)، به راحتي مي توانيد از تخم مرغ و لبنيات، پروتئين مورد نياز بدن خود را تامين کنيد.

اما اگر جزو گياهخواران محض هستيد، در اينجا برخي از منابع پروتئيني را معرفي مي کنم: دانه سويا، دانه گندم، همبرگري که به جاي گوشت، سويا دارد، عدس، نخود، آجيل و مغزها، برنج و تمام غلات.

کلسيم

کودکان براي تکامل رشدشان به کلسيم نياز دارند، بزرگسالان هم به اين ماده غذايي محتاجند. سيگاري ها به کلسيم بيشتري محتاجند، زيرا بدن آنها قدرت بسيار کمي براي نگهداري کلسيم دارد.

در طول زندگي دو عامل مهم براي استحکام و قوي شدن استخوان ها وجود دارد: مصرف کلسيم و ورزش کردن.

اين روزها کمتر کسي پيدا مي شود که نداند، لبنيات يکي از منابع کلسيم است. اما کلسيم، منابع ديگري هم دارد از جمله: اسفناج، شير سويا، آب پرتقال غني شده با کلسيم، کلم، دانه ها، بروکلي، بادام، هويج، خردل، مارچوبه، تره فرنگي، آلو بخارا و  غيره.

قبل از نوشيدن شير سويا و آب پرتقال، حتما آنها را هم بزنيد تا مطمئن باشيد که کلسيم در ته ظرف باقي نمانده باشد.

آهن

نوشيدن چاي يا قهوه با غذا يا بعد از غذا، جذب آهن را محدود مي کند. به همين خاطر انجمن سلامت پيشنهاد مي کند که حداقل تا 3 ساعت بعد از خوردن هر وعده ي غذايي، چاي يا قهوه ننوشيد.

براي اينکه آهن کافي در بدن داشته باشيد، مي توانيد از سويا، عدس، اسفناج، نخود، سيب زميني، تخمه کدو حلوايي، آجيل، چغندر، خرما، گلابي، آلو، هلو و کشمش استفاده کنيد.

ويتامين C نيز براي افزايش جذب آهن بسيار مفيد مي باشد. بنابراين بهتر است با غذاهاي داراي آهن، آب پرتقال يا آب ليمو نيز ميل کنيد و يا آن را بر روي غذاي خود بريزيد.

ويتامين B12

کمبود اين ويتامين چه در گروه گياهخوار و چه در گروه غير گياهخوار بسيار کم است. اما اگر کمبود ايجاد شود، خطرات بسيار جديي در بردارد.

گياهخواران راجع به اين ويتامين بايد چند نکته بدانند:

بدن انسان توانايي ذخيره کردن ويتامين B12 را براي سال ها دارد. اگر شما به تازگي جزو دسته گياهخوارن شده ايد، براي دهه بعدي، ذخيره بدنتان کافي خواهد بود. اما بهتر است مرتبا مقدار اين ويتامين در خون کنترل شود.

جلبک دريايي و مخمر از بهترين منابع ويتامين B12 مي باشد. مخمر را به تمام غذاها مي توان افزود. پزشکان توصيه مي کنند، براي همه افراد مخمر خوب است و بهتر است همه آن را حداقل ماهي يک بار مصرف کنند.

کساني که سيگار مي کشند، مقدار زيادي از مواد مغذي را از دست مي دهند. بنابراين، اين اشخاص احتياج به مواد مغذي بيشتر و از جمله اين ويتامين دارند.

مادران باردار نيز به اين ويتامين نياز دارند. خانم هاي گياهخوار و باردار هرروز مکمل اين ويتامين را بايد مصرف کنند.

غالباً براي انجام هر كاري هميشه عوامل موفقيت را در نظر مي‌گيريم: انگيزه، عمل و هدف كه جزء اول يعني انگيزه، بحث اين مقاله است. در واقع يكي از علل چاقي، تغذيه نادرست و كاهش فعاليت بدني است. گاهي وقتي با كسي درباره اضافه وزن و چاقي او صحبت مي‌ کنيم، فوراً جمله ”من كه چيزي نمي‌خورم“ را مطرح مي‌كند، ولي گاهي هم شخصي كه دچار عارضه چاقي يا اضافه وزن است حتماً پُرخور نيست، بلكه مي‌توان به كم تحرك بودن وي اشاره داشت، يا به عبارتي به اندازه‌اي كه از غذاها انرژي مي‌گيرد، انرژي را مصرف نمي‌كند، بنابراين چاق مي‌شود.

خود چاقي هم باعث عوارض متعددي از جمله: فشار خون بالا، ديابت، نقرس، اختلالات مفصلي و بيماري‌هاي قلبي – عروقي مي‌شود.

دلايل پرخوري چيست؟

فشارهاي متعدد عصبي و پناه بردن به غذا:

بعضي‌ها تحت تأثير فشارهاي روحي- رواني مدام و بدون توجه به اين كه آيا گرسنه هستند يا خير، به خوردن خوراكي‌هاي مختلف روي مي‌آورند و اينکه قبلا چه خورده، يا بعد چه خواهند خورد را در نظر نمي‌گيرند. شما فكر كنيد با توجه به فشارهاي گوناگون فعلي در اين زندگي‌هاي امروزي، فردي كه چنين حالتي پيدا كند كم‌كم حكم يك جارو برقي را پيدا مي‌كند و بدون توجه به نياز بدن، مُدام هر چه جلو دستش باشد را مي‌بلعد.

غذاهاي خوشمزه و اراده‌اي نه چندان قوي:

با توجه به تنوع غذايي كه امروزه وجود دارد و با توجه به خوشمزگي غذاها و خوراكي‌ها و نوشيدني‌ها مثل انواع تنقلات، شكلات‌ها و آبميوه‌ها و ديگر خوراكي‌هاي پر كالري، بايد براي نه گفتن به آن‌ها تمرين كنيم. در واقع يكي از راه‌هاي تقويت اعتماد به نفس، تقويت انگيزه است. نه گفتن به كاري كه دوست داريم، ولي مي‌دانيم برايمان مضر است، يكي از مهم‌ترين راه‌هاي تقويت اراده است.

عادت‌هاي غلط:

بعضي از خانواده‌ها خوردن غذاهاي پر چرب را يك عادت‌ عادي و روزمره تلقي مي‌كنند. اين قبيل افراد اغلب خانوادگي چاق‌اند و گاهي ابراز مي‌كنند ما خانوادگي استعداد چاقي داريم. جواب يك چنين تصوراتي اين است كه شما خانوادگي عادت‌هاي بد غذايي داريد!

يكي ديگر از عادت‌هاي بد غذايي تند تند غذا خوردن است. از زماني كه ما غذا را مي‌بينيم يا به قول خودمان اشتهايمان باز مي‌شود، به طور طبيعي 20 دقيقه ي بعد، مغز به معده دستور سيري را مي‌رساند. بارها پيش آمده كه با وجود گرسنگي شديد در حين غذا خوردن مجبور مي‌شويد براي چند دقيقه از غذا دست بكشيد، وقتي مجدداً غذا را شروع مي‌كنيد اغلب مي‌گوييد اگر از سر غذا بلند شوم، اشتهايم كور مي‌شود. اين بدان معني است كه 20 دقيقه شما تمام شده است. افرادي كه تند تند غذا مي‌خورند، اغلب افراد چاق يا داراي اضافه وزن هستند. بنابراين عادت صحيح، آهسته غذا خوردن است.

چند دقيقه تفكر راجع به نحوه غذا خوردن به شما مي‌گويد شما جزء كدام گروه هستيد؛ صحيح غذا مي‌خوريد يا سهل انگارانه و بدون احساس گرسنگي و از روي عادت و بدون توجه به نياز بدنتان؟!

چرا بايد تغذيه صحيح داشته باشيم؟

هر چه در مورد دلايل ضرورت تغذيه صحيح بيشتر بدانيم، در تقويت انگيزه مؤثرتر است.

بر آوردن نيازهاي غذايي:

همان‌ طور كه مي‌دانيد براي رشد، فعاليت و تفكر نياز به كسب انرژي از غذاها داريم كه خوردن مي‌تواند يكي از دلايل تغذيه باشد.

كاهش عوامل خطر بيماري‌ها:

با داشتن تغذيه صحيح از ابتلا به بيماري‌هاي مزمن مثل ديابت، فشار خون بالا و ... مي‌توان جلوگيري كرد.

كنترل بيماري‌ها:

براي كنترل بسياري از بيماري‌ها نياز به تغذيه صحيح است.