"ويتامين B12"

در ادامه بحث معرفي ويتامينها ي محلول در آب در اين مطلب به معرفي ويتامينB12  مي پردازيم.

B12 يا کوبال آمين * يک ويتامين حساس و مهم است . اين ويتامين موجب درمان يک نوع کم خوني خطرناک به نام پرنشيز** مي شود . ويتامين B12 که شايد تا به حال آمپولهاي تقويتي آنرا تزريق کرده باشيد ، آخرين ويتاميني بود که کشف شد . اين ويتامين رابطه نزديکي با اسيد فوليک دارد .

اين ويتامين بسيار حساس است و به سرعت تخريب مي شود . تحمل نور ، حرارت و مواد اسيدي و قليايي را ندارد . حتي در بدن هم به سرعت تخريب مي شود . در حقيقت اگر وسيله خاصي براي انتقال آن به خون وجود نداشت ما اصلاً  B12 دريافت نمي کرديم .

اما اين وسيله خاص چيست؟

با خوردن غذاي حاوي اين ويتامين و ورود آن به دهان همزمان يک عامل پروتئيني ترشح مي شود که به B12 متصل مي شود و محافظت از آن را تا ابتداي روده بر عهده مي گيرد . در مرحله بعد باز هم محافظ ديگري ، به نام فاکتور داخلي *** وجود دارد که يک عاملي پروتئيني ، براي محافظت از B12 در برابر محيط هاي اسيدي و قليايي به شمار مي رود . فاکتور داخلي مثل  گاردي محکم ، B12 را صحيح و سالم تا ديواره روده رسانده و آنرا به خون منتقل مي کند . در خون نيز 2 عامل ديگر موجود است که دست B12 را گرفته به کبد ، استخوانها و ساير اندامها  مي برد.

اما نقش اين ويتامين مهم دربدن چيست؟

B12 در توليد سلولهاي بدن نقش دارد و نقش آن مانند اسيد فوليک، شرکت در همانند سازي ژن هاي هسته سلول است . تکثير سلولي در دستگاه گوارش ، مغز استخوان و بافت عصب با کمک B12 صورت مي گيرد . اگر B12 دريافت نکنيم ظرف حدود يکسال ذخيره موجود در کبد تمام شده و توليد سلولي در اندامهاي ياد شده دچار اختلال مي شود .

· B12 در دستگاه گوارش به توليد سلولهاي مخاطي ديواره کمک مي کند . اگر B12 نباشد زبان متورم و سرخرنگ
مي شود و اختلالات گوارشي مثل اسهال بروز مي کند .

· B12 در مغز استخوان موجب توليد سلولهاي خوني مي گردد ،  در صورت کمبود B12 ، ژنهاي موجود در گلبولهاي قرمز بزرگتر از حد طبيعي شده ،  زود از بين مي روند و فرد مبتلا به کم خوني مگالوبلاستيک ****مي شود .

· B12 در بافت عصبي نقش توليد سلولهاي رشته هاي عصبي را عهده دار است  . کمبود B12 اختلالات عصبي را به همراه دارد که کرخي و لرزش بدن است و سوزش در پاها نيز احساس مي شود .

در صورتيکه تعدادي ازعلائم کمبود B12 ، در شما بروز کرد به پزشک مراجعه کرده و با آزمايش خون ميزانB12 و اسيد فوليک خونتان را کنترل کنيد .

کمبود B12 در چه کساني بروز مي کند ؟

کمبود B12 در افرادي که رژيم گياهي *****صرف دارند و شير و تخم مرغ نمي خورند ، بروز مي کند زيراB12  فقط درمنابع غذايي حيواني موجود است . در افراد کهنسال که ترشح اسيد معده و فاکتور داخلي کاهش مي يابد ، کمبود B12 عارض مي شود  ، در واقع رنگ زرد چهره، زبان سرخ و ناتوانيهاي عصبي را در نتيجه اين کمبود مي دانند . ميزان مورد نياز بدن يک فرد بزرگسال 2 ميکرو گرم است  که در زمان بارداري و شير دهي نياز فرد بيشتر مي شود . افرادي که جراحي معده انجام داده اند و بخشي از معده ، تمام معده يا قسمت انتهاي روده آنها ( ايلئوم ) برداشته شده است ، و کساني که از قرصهاي درمان کننده زخم دستگاه گوارش استفاده مي کنند بيشتر در معرض کمبودB12  هستند .

ويتامينB12 در کدام مواد غذايي موجود است؟

B12 فقط در مواد غذايي حيواني يعني گوشت و فرآورده هاي حيواني مثل شير و تخم مرغ موجود است .

· جگر غني ترين منبعB12  است .

· گوشت گاو ، ماهي تن و قلوه داراي ميزان زيادي B12 هستند .

· شير ، پنير و تخم مرغ نيز ميزان قابل توجهي B12 دارند .

البته معمولا در پروسه پخت مواد غذايي 70 درصد از ويتامين از دست مي رود ؛ به کار گيري روش مناسب پخت بسيار مهم است ، براي پخت هرگز نبايد از جوش شيرين استفاده کرد .

در صورت ابتلا به کم خوني ناشي از کمبودB12 :

 ·  مصرف مکمل يا تزريقB12 طبق دستور پزشک ضروري است .

·  در رژيم غذايي خود مواد حاويB12 فراوان تغذيه کنيد .

·  مصرف ديگر مکمل هاي ويتاميني بيش از نياز ( ويتامين C,B) نيز مي تواند موجب کاهش B12 در بدن شود .

با خوردن چه ميزان  مواد غذايي نياز B12 ما تأمين مي شود ؟

با خوردن غذايي که ، داراي 100 گرم گوشت قرمز يا 200 تا 300 گرم گوشت مرغ است و مصرف 2 ليوان شير يا ماست در روز ، B12 مورد نياز ما تأمين مي شود .

بانوان باردار و افراد مسن نيز با مصرف مرتب جگر مي توانند ، B12 مورد نيازشان را تأمين کنند .

کارشناس تغذيه

"ويتامين C"

کشف ويتامين C داستان جالبي دارد . در قرن 19 ، دريانوردان انگليسي براي رهايي از نوعي بيماري که در دريا به آن مبتلا مي شدند و بعداً اسکروي * نام گرفت ، مقدار زيادي ليمو در کشتي خود حمل مي کردند . براي همين به آنها" ملوان ليمويي" مي گفتند. اسکروي بيماري مهلکي بود که کاشفان سرزمين هاي دور پس از مدت طولاني که بر روي آب سفر مي کردند به آن مبتلا مي شدند و بسياري از آنها در اثر اين بيماري مي مردند. اسکروي کمبود طولاني مدت ويتامين C است.

اين مطلب انگيزه اي شد براي جستجوي عامل درمان اسکروي در پرتقال ، که منجربه کشف ويتامينC در سال 1928 شد و اسيد اسکوربيک ** نام گرفت. انسان و بعضي حيوانات فاقد آنزيم لازم براي توليد ويتامين C در بدن هستند از اينرو نيازمند دريافت آن از طريق غذا مي باشند.

ويتامينC  از نظر غذايي بسيار حساس است و به راحتي در اثر حرارت و تاثير مواد قليايي از دست مي رود . حرارت پخت نيزموجب کاهش اين ويتامين در سبزيجات مي شود .

شما از ويتامين C زياد شنيده ايد و از تأثير آن بر سرماخوردگي آگاهيد ، دليل اين همه فوائد ويتامين C در بدن چيست؟ اين ويتامين چه اعمال ديگري در بدن انجام مي دهد؟

ويتامين C در واکنشهاي شيميايي بدن به عنوان يک حمل کننده الکترون عمل مي کند ، اين ويتامين مهمترين آنتي اکسيدان*** محلول در آب است . آنتي اکسيدان به موادي گفته مي شود که با حرکت در خون ، مواد شيميايي را که به بافتها لطمه مي رسانند را خنثي مي کنند.  به اين دليل است که ويتامينC در جلوگيري از بروز يا بهبود بسياري از بيماري هاي مزمن دوران کهنسالي مؤثر است .

اين ويتامين نقش زيادي  در بدن ايفا مي کند که دانستن آن براي شما بي فايده نيست :

· ويتامين  C ، در سلامت پوست و لايه هاي محافظتي بدن مؤثر است. پوست انسان را با طراوت نگاه مي دارد و موجب جواني پوست مي شود ؛  به همين دليل است که به مخلوط  يک قاشق آب ليموي تازه و يک قاشق عسل در يک ليوان آب سرد که صبحگاه خورده شود، اکسير جواني گويند. ويتامينC موجب حفظ پوست در برابر اشعه ماوراء بنفش خورشيد مي شود از اينرو کساني که در معرض نور مستقيم خورشيد هستند بهتر است براي حفاظت از پوستشان ويتامينC بيشتري مصرف کنند .

· با کمبود مصرف ويتامين  Cپوست خشک مي شود و در زير آن ، خون مردگي هايي به صورت دانه دانه مشاهده مي شود . لثه زخم شده و دهان خشک مي شود ، در واقع يکي از بارزترين علائم کمبود ويتامين C اين است که اگر بازو يا ران فرد را لمس کنيد پوست او دانه دانه و بر جسته احساس مي شود .

ويتامين C ، موجب افزايش ايمني بدن در برابر بيماري ها مي شود ،  به فعاليت مناسب هورموني بدن کمک مي کند . يکي از نکاتي که در مورد اين ويتامين قابل ذکر مي باشد ، اين است که طي تحقيقاتي که آخرين آنها در سال 92 صورت گرفت مصرف ويتامين  Cاز بروز سرماخوردگي جلوگيري نمي کند بلکه به تخفيف عوارض آن کمک مي نمايد از اينرو توصيه مي شود درطول مدت سرماخوردگي ، مواد غني ازويتامين C  به وفور مصرف شود. از تأثيرات ديگر اين ويتامين ، افزايش جذب آهن موجود در غذا است ؛ از اينرو توصيه مي شود ، به عنوان پيش غذا سالادهاي حاوي سبزيجات خورده شود تا ويتامين C موجود درآن جذب آهن غذا را افزايش دهد . کساني که مبتلا به کم خوني هستند و رژيم غني از آهن و اسيد فوليک دارند، مصرف ويتامين C به استفاده بيشتر بدن آنها از آهن خورده شده کمک خواهد کرد .

عوارض کمبود ويتامين C ، زماني ظاهر مي شود که بيش از يکماه ويتامين بسيار کم دريافت شود ؛ دراين زمان بيماري اسکروي با عوارضي که گفته شد ظاهر شده و در اثر عدم درمان منجر به مرگ فرد مي شود . کمبود اين ويتامين حتي در نوزادان هم ديده مي شود ، کودکاني که از شير مادر تغذيه نمي کنند و اين ويتامين را از منابع ديگر نيز دريافت نمي کنند ، لثه هاي زخمي و خون آلود دارند که علامت کمبود ويتامين است .

ميزان ويتامين مورد نياز بدن در يک فرد بالغ روزانهmg  600 است که در بارداري و شير دهي نياز بدن به آن افزايش مي يابد.

ويتامين C ، هم در بافتهاي گياهي و هم دربعضي محصولات حيواني موجود است . غني ترين منابعC ، ميوه ها و سبزي ها هستند ، آب مرکبات نيز داراي ميزان زيادي ويتامين C است.

سيگاري ها و زناني که از قرصهاي جلوگيري از بارداري استفاده مي کنند نياز بهVitC بيشتري دارند.

کارشناس تغذيه تبيان

کشف ويتامين ها و آشنايي با خواص آنها، دانشمندان را بر آن داشت که در جستجوي تعداد بيشتري از ويتامين ها باشند.

در سال 1935 يک دانشمند دانمارکي طي يک سري تحقيقات ، متوجه وجود يک نوع ويتامين در بدن مرغ شد که ضد خونريزي بود. اين دانشمند آن را ويتامينK ناميد.

تاکنون دو نوع ويتامين به نام K1 و K2 که فرمول ساده آنها تفاوت جزئي با هم دارد، شناخته شده اند.

ويتامين K محلول در چربي بوده و تا حدودي در برابر حرارت پايدار مي باشد، ولي در مقابل نور بسيار حساس بوده و فاسد مي شود. ويتامين K مصنوعي به شکل هاي محلول در آب است و فرمول شيميايي آن شباهت زيادي به ويتامينK طبيعي دارد و اثرات آنها با يکديگر برابرند.

به دليل اينکه ويتامين K طبيعي ، محلول در چربي است، براي هضم و جذب آن، صفرا لازم است، ولي ويتامين K مصنوعي که محلول در آب است احتياجي به ترشح صفرا ندارد.

مقدار کمي از اين ويتامين ، در کبد ذخيره مي شود که اين مقدار فقط نياز يک هفته بدن را تأمين مي کند و هر چه هوا گرم تر باشد، نياز بدن به ويتامين مزبور نيز بيشتر مي شود.

بعضي از اشخاص در تابستان و در هواي گرم دچار خونريزي مانند خونريزي بيني مي شوند. اين علائم نشانه کمبود ويتامين K در بدن است؛ زيرا اين ويتامين براي انعقاد خون لازم است و بدون وجود اين ويتامين کبد نمي تواند پروترومبين ( عامل انعقاد خون ) بسازد.

منابع غذايي ويتامين K شامل : جعفري، کلم، اسفناج، گل کلم، کاهو، گوجه فرنگي، کرفس، لوبيا سبز، شاهي، شلغم و نخودسبز پخته است. همچنين در شير، گوشت و ميوه جات به مقدار کم وجود دارد.

ويتامين K غير از منابع غذايي، توسط باکتري هاي روده نيز ساخته مي شود. به همين دليل کمبود آن در انسان نادر است.

اشخاص سالم که تغذيه صحيح و مناسبي دارند، نيازي به دريافت اضافي ويتامين K ندارند؛ زيرا مواد غذايي مصرفي آنها مي تواند کمبود اين ويتامين را جبران کند. ولي در افرادي که دچار بيماري هاي روده هستند، چون ممکن است ميکروب هاي روده نتوانند ويتامين K بسازند و يا اينکه ويتامين نام برده به اندازه کافي جذب نشود، لازم است مصرف غذاهاي حاوي اين ويتامين را افزايش دهند.

کمبود ويتامين K

در شرايط زير امکان کمبود اين ويتامين وجود دارد :

- زماني که سوء جذب چربي ها وجود داشته باشد.

- در شرايطي که درمان با آنتي بيوتيک صورت بگيرد ( به دليل از بين بردن باکتري هاي روده )

- بيماري کبدي

کودکان زودرس و کودکاني که فقط از شير مادر تغذيه مي کنند، از نظر احتمال خونريزي، بيشتر در معرض خطر هستند، چون شير مادر به دليل استريل بودن، ميکروب کمتري در روده به وجود مي آورد ، بنابراين ويتامين K در بدن ساخته مي شود.

زماني که سوء جذب چربي ها در بدن وجود دارد، شکل مصنوعي ويتامين K که محلول در آب است، مورد استفاده قرار مي گيرد.

"  چگونه ويتامينها را دسته بندي مي کنيم ؟  "

- ويتامين به چه معناست ؟ به دليل اينکه تصور مي شد ويتامينهاي اوليه اي که کشف شدند از جنس آمين (Amin) هستند و يک ماده حياتي ( vital ) مي باشند آنها را (vital amin ) يا ويتامين نام نهادند .

ويتامينها کلا موادي هستند که در بدن به ميزان کم موجود مي باشند و در غذاها به ميزانهاي متفاوت وجود دارند . ويتامينها براي عملکرد طبيعي بدن ضروري اند و کمبود آنها موجب بروز بعضي عوارض و گاهي بيماري مي شود . نامگذاري ويتامينها که 13 خانواده هستند با حروف الفبا صورت مي گيرد .

ويتامينهاي محلول در چربي : ويتامين A ، ويتامين D ، ويتامينE  و ويتامينK  هستند و ويتامينهاي محلول در آب : ويتامين هاي خانواده B و ويتامين C هستند .

اين تقسيم بندي اوليه بدليل تفاوت در جذب ، عملکرد و ذخيره آنها در بدن و بر اساس قابليت حل شدن در آب يا چربي مي باشد . با پيگيري مطالبي که در آينده ، درباره ويتامينها ارائه خواهد شد ، اطلاعات بيشتري راجع به انواع آنها بدست خواهيد آورد .

ويتامينها و املاح  (2 )

"  چرا دانستن اطلاعات کافي در مورد ويتامينها امري ضروري است ؟  "

با سلام دوباره ، در مطالب قبلي اطلاعات اوليه اي راجع به ويتامينها بدست آورديد . افزايش اطلاعات در اين رابطه به شما کمک مي کند تا بدانيد آنچه مصرف مي کنيد چه فوائدي دارد . مثلا خيلي مهم است که  بدانيم ميوه اي که مصرف مي کنيم محتوي کداميک از ويتامينهاي ضروري بدن ماست و يا بدن ما به چه ميزان از يک ويتامين خاص نياز دارد ؟ يا اينکه شعارهاي به کار رفته در تبليغ مواد خوراکي چقدر با حقيقت تطابق دارد ؟

اگر يک عارضه خاص در شما ظاهر شد مثلا اگر گوشه لب شما زخمي پديد آمد ، دليل آن چيست ؟ آيا مي تواند در اثر کمبود يک ويتامين باشد ؟ راحت تر خواهد بود اگر ما با اطلاعاتي که در رابطه با ويتامينها بدست آورده ايم خودمان را درمان کنيم تا اينکه به يک پزشک مراجعه کرده و او با تجويز داروهاي متفاوت درصدد حل مشکل ما برآيد . گاهي يک مادر با دقتي که در کودک خود دارد و با اطلاعات ذهني خود به راحتي مي تواند وجود يک عارضه را در کودک خود حس کند ،  آنرا با يک متخصص در ميان بگذارد و يا حتي خودش با توجه به اطلاعاتي که کسب کرده ، آنرا درمان کند .

کمبود يک ويتامين مساله ساده اي به نظر مي رسد ، زيرا راه درمان آن ، غذا است که ما هر روز با آن در تماس هستيم ، ولي گاهي عواقب جبران ناپذيري در پي دارد ، مي توان از آن جمله کوري در اثر کمبود ويتامين A را نام برد .

ما مي خواهيم با يک ارتباط صميمي ، اطلاعاتي در اين رابطه در اختيار شما خواننده محترم بگذاريم تا آرامش خيال شما را فراهم سازد  . پس منتظر مطالب دنباله دار ما در زمينه ويتامينها باشيد .

کارشناس تغذيه